iOs application about Meteora: ἱMeteora

  • The lesser known and mysterious monasteries ofMeteora!
  • Between heaven and earth! Suspended in the air!
  • The stone forest of Meteora!
  • Οver 40 monasteries, sketes and hermitages!
  • Over 118.000 words!
  • Over 650 pictures!
Meteora is a cluster of a thousand small or larger rocks that rise over the town of Kalabaka, Thessaly, Greece, Europe. Meteora is also the name given to the monasteries which, from the 14th century, began to be built up on the steep and imposing rocks. Until 18th century there had been built and (at times) had been inhabited by monks over 40 monasteries, sketes or hermitages. Today monks lead a monastic life in some of them (Great Meteoro, Varlaam, St. Stephen, Roussanou, Holy Trinity, St. Nicholas Anapafsas, St. Anthony, St. Theodore), while the rest have been deserted, although some have started been rebuilt and re-inhabited by monks.

The complex of Meteora monasteries, second only to Mount Athos most important monastic complex in Greece, was included in the 1988 list of World Heritage of UNESCO.

In the iOs app ἱMeteora (ἱ stands for the word ἱερός / holy: ἱερὰ Μετέωρα=Holy Meteora; for your convenience you can write it iMeteora) you will find in this edition some information for the six largest and inhabited monasteries; more details will be available in future updates. But you will find whatever information is available from sources about the lesser known and mysterious monasteries of Meteora.

We believe that you will find the sections about the creation of Meteora rocks as a geological phenomenon as well as the general history of all monasteries very useful.

In the audiovisual sector, effort was made to accompany the modules with the necessary photos, completing the impression that the user obtains by reading the text. The section with videos and the rest of audiovisual material refers to Youtube, Vimeo and other similar services, in order to keep within reasonable limits the MB of app. In future updates there will be free in-app purchases to download more videos.

In many cases you will see some information like this: 39.726296, 21.626747. This is the latitude and longitude of a place (monastery, skete, rock, etc). Clicking the link brings you to the Maps application of your iPad or iPhone and you will see exactly where the location is on the map. You can then request to be shown the route from your current location and ... to follow it, but with caution and after reading the section on Hiking-Climbing. Please note that the use of maps requires internet connection (wi-fi or data).

We are already working on future upgrades in the field of Augmented Reality, to give the opportunity to turn your phone or your tablet to a monastery or rock, see it on the display, and by tapping it you will be transferred to the corresponding section of the app!

Also, in a future upgrade we will complement and improve the section on hiking trails in Meteora and climbing. About seven hundred climbing routes of all degrees of difficulty are already on the rocks of Meteora! We will host data and information on the name, the degree of difficulty, their geographical position, as well as photographs and audiovisual material.

For more information please visit http://www.vlioras.gr/Apps/iMeteoraEn.htm or contact us at spyridon@vlioras.gr
Spyridon Vlioras
Philologist - Kalabaka
  • General Editing: Cpt. Alexander Kalkanis, MD
  • Cover Photo: Athanasios Liapis, Doctor

Did you know that…

  • …the Eyrie of Vale of the House of Arryn from Game of Thrones is based on Meteora?
  • …the monastery of Holy Trinity was a filming location in the 1981 James Bond movie "For Your Eyes Only"?
  • …one of Meteora rocks looks like menhir of Obelix (from the comic The Adventures of Asterix / Astérix le Gaulois)?
  • …the monastery of St. Nicholas Anapafsas was an inspiration for St. Francis Folly in the computer game Tomb Raider and Tomb Raider: Anniversary?
  • …the Call of Duty: Modern Warfare 3 DLC Map "Sanctuary" is set in the monasteries of the Meteora?
  • …the 2003 album by Linkin Park takes its name from the site?
  • More trivia in the app…!
Note 1: This app is designed for both iPhone and iPad, although by its nature is best seen on a larger screen…
Note 2: A book about less known and mysterious monasteries of Meteora will be released as soon as possible, both as ebook (iBookStore, Amazon etc) and as printed (Amazon etc)…


Ενδιαφέρουσα συνέντευξη Αρβελέρ (Αποσπάσματα)

Ναι και αρκετοί λένε ότι δώσαμε τα φώτα στον κόσμο και δεν καταφέραμε κάτι άλλο γιατί μέσα στην ιστορία χαθήκαμε, υπήρξε ένα Βυζάντιο και μια ορθοδοξία και ένας ανατολικός ασκητισμός που μας καθήλωσε την ώρα που υπήρχε ένας διαφωτισμός και εξέλιξη.
Το θέμα είναι ότι η Ελλάδα δεν γνώρισε Διαφωτισμό. Ποιος φταίει; Θα το πω, η εκκλησία. Αφόρισαν σχεδόν τον Βολταίρο και όλους αυτούς, ο μόνος διαφωτιστής στην Ελλάδα ήταν ο Ρήγας Φερραίος. Όταν τον σκότωσαν και αυτόν, ε… να μην τα λέω η εκκλησία δεν θρήνησε τον Ρήγα.

Το δεύτερο ψέμα είναι ότι χάρη στη τη φυγή των Κωνσταντινοπολιτών, έπειτα από την Άλωση της Πόλης το 1453, έγινε η Αναγέννηση. Αυτό λοιπόν να το αφήσουμε λίγο στο βεστιάριο, γιατί αυτοί οι οποίοι φύγανε, βρήκανε Τσιμαμπούε, βρήκανε Φραντζέλικο, βρήκανε Τζιότο βρήκανε Ντάντε. Αυτά λοιπόν είναι τα ψέματα που λέμε. Ότι δηλαδή οι Άραβες έκαναν τη διάσωση της ελληνικής γραμματείας και οι βυζαντινοί έκαναν την Αναγέννηση της Δύσης. Αυτά είναι τα δύο μεγάλα ψέματα. Άλλο εάν οι βυζαντινοί φέραν φεύγοντας τη γνώση της αρχαίας γλώσσας. Γραμματική, συντακτικά λεξικά είναι από τους φυγάδες, αλλά εάν δεν ήταν ο Γουτεμβέργιος και η ανανέωση πραγμάτων και γραμμάτων στη Δύση δεν θα έφερναν την αλλαγή οι πέντε που έφυγαν από την Πόλη και οι οποίοι χαθήκαν και για το Γένος και για την Ορθοδοξία. 

Ξέρετε, το σχίσμα του 1054 δεν το είχε καταλάβει ψυχή και αν δεν υπήρχε ένα κείμενο, ένα μόνο, δηλαδή ο Επιτάφιος του Ψελλού, για τον Μιχαήλ τον Κηρουλάριο τον πατριάρχη, δεν θα ξέραμε ότι είχε γίνει σχίσμα. Αργότερα αρχίζουν να τονίζονται οι διαφορές όπως με τους ιερείς, π.χ. εάν έχουν γένια ή δεν έχουν κτλ.

Ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος καταλαβαίνει ένα πράγμα, ότι αν δεν τον βοηθήσει η Δύση δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Έτσι, για να πετύχει την βοήθεια της Δύσης, κάνει την Ένωση, με αποτέλεσμα ο Γεννάδιος Σχολάριος και οι ανθενωτικοί να προβούν σε ανάθεμα. Τοιχοκολλούν ανάθεμα εναντίον του Κωνσταντίνου, όταν αυτός βρίσκεται στις επάλξεις του Αγίου Ρωμανού. Δίπλα του βρίσκεται ο Τζουστινιάνι ένας Γενοβέζος καθολικός με 800 άντρες και ο Ισίδωρος Μητροπολίτης του Κιέβου, Έλληνας ο οποίος έχει γίνει καθολικός και έχει σταλεί από τον Πάπα. Ο Τζουστινιάνι σκοτώνεται και ο Κωνσταντίνος φωνάζει «δεν θα βρεθεί κανένας χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι;».
Πού είναι η εκκλησία, πού είναι η εκκλησία; Και ο Νοταράς, ο αρχηγός του στόλου, λέει το περίφημο: «προτιμώ καφτάνι Τούρκου πάρα παπική τιάρα». Και όταν ο Μωάμεθ μπαίνει στην πόλη και επί τρεις ημέρες ψάχνει να βρει που είναι κρυμμένοι οι στρατιώτες, γιατί δεν έχει καταλάβει ότι τέτοια αντίσταση γίνεται από τους πέντε που έχουν σκοτωθεί εκεί πάνω στις επάλξεις, αυτό που κάνει είναι να χρίσει τον Σχολάριο αρχηγό του Μιλιέτ! Δηλαδή όλης της ορθοδοξίας, Βούλγαρους, Σέρβους κτλ, και τί κάνει η εκκλησία; Σώζει τα βακούφια δηλαδή την περιουσία της. Πείτε μου, πού είναι η αυτοκρατορική περιουσία;

Δηλαδή ο ρόλος της εκκλησίας είναι τόσο αρνητικός;
Να καταλάβουμε γιατί η εκκλησία έχει το δικέφαλο αετό, από πού και ως πού, ποιος κληρονομεί το δικέφαλο αετό, είναι άγιος ο αετός; Όχι, είναι η εξουσία η βυζαντινή και όλα αυτά με τη σύμφωνη γνώμη των Τούρκων. Αλλά κατάφερε η εκκλησία δύο πράγματα: πρώτον να πει αυτό που που σας έλεγα πριν για το Διαφωτισμό και δεύτερον να μιλήσει για κρυφά σχολειά. Ποια κρυφά σχολειά; Όταν έχουμε τόσες βιβλιοθήκες, τόσους σοφούς, όταν έχουμε έγγραφα της εποχής που λένε για τα σχολειά που υπήρχαν …αν τα βάλουμε κάτω θα δούμε ότι δεν είναι τα σχολεία της Πόλης και της Σμύρνης μονάχα, αλλά είναι και τα ρουμελιώτικα σχολειά και πολλά άλλα. Ποιά κρυφά σχολεία; Ίσως να υπήρχαν περιοχές όπου ο αγάς να αντιδρούσε και να εμπόδιζε τη λειτουργία τους και σε αυτή την περίπτωση πηγαίνανε τα παιδιά τους, όπως και οι βυζαντινοί, στα μοναστήρια για να μάθουν γράμματα. Αλλά να μην μιλάμε για το κρυφό σχολειό και το μοναστήρι που έσωσε την Ελλάδα, όλα αυτά είναι υπερβολές.

Υπάρχει και υποστηρίζεται η άποψη ότι η Δύση δεν βοήθησε, ότι ήταν ανθελληνική.

Τι ανθελληνική, όταν έπεσε η Πόλη μέχρι και ο Πάπας δάκρυσε. Ένας Πολωνός έγραψε πως «έγινε η χριστιανοσύνη μονόφθαλμος». Επίσης έχουνε κάνει τόσες σταυροφορίες εναντίον των Τούρκων (Contra Turkum) και άλλωστε δεν έχουνε και τα μέσα, μη ξεχνάτε ότι η μια δύναμη μετριέται με την άλλη.

Γιατί υπάρχει αυτός ο φόβος και η αντιπαλότητα του Έλληνα με τον Ευρωπαίο, γιατί αυτή η καχυποψία. Θέλουμε να είμαστε στην ΕΕ και από την άλλη αντιδρούμε…
Είναι το αντιλατινικόν μίσος. Δηλαδή από το 1204 και μετά αρχίζει η Πόλις να μη λέγεται πια νέα Ρώμη, είμαστε ανθενωτικοί αν θέλετε ορθόδοξοι, η ορθοδοξία διατηρεί όλο το αντί λατινικό, αντιδυτικό, αντί προτεσταντικό μίσος. Έρχεται ο Πάπας εδώ και δεν τον αφήνουν να πάει στον Άθω, άγρια πράγματα δηλαδή. Το μεγάλο διαζύγιο λοιπόν είναι το 1204. Αλλά να ξέρετε ότι αν δεν υπήρχε η Ευρώπη, δεν θα υπήρχαν οι διανοούμενοι οι οποίοι κάνανε τη Φιλική Εταιρεία και όλοι αυτοί που κατάφεραν στη συνέχεια να ορθοποδήσει ο τόπος. Είμαστε αυτό που μας συμφέρει. Έχουμε καταντήσει να κάνουμε την ιστορία με λέξεις που μας συμφέρουν. Δεν μας βοηθάνε οι Ευρωπαίοι, μας εκμεταλλεύονται, δεν είναι η τρόικα, είναι οι θεσμοί, δεν είναι το μνημόνιο, είναι το πρόγραμμα, δεν είναι φόροι, είναι τα ισοδύναμα. Αυτά είναι πράγματα που μας βάζουν πάντα εναντίον του φταίχτη και ποιος είναι για εμάς ο φταίχτης; Είναι πάντα η μεγαλύτερη δύναμη, πάντοτε αυτοί από τους οποίους εξαρτόμαστε και ξεχάσαμε ότι, εάν δεν ήταν οι φιλέλληνες, οι μεγάλες δυνάμεις, δεν θα υπήρχε από το 1830 η Αθήνα αλλά ίσως να ήταν ο Ιμπραήμ ακόμη εδώ…

Έχετε ελπίδα για τον τόπο;
Μεγάλη…Θα σας πω γιατί (γελάει) θα το πω... Υπάρχουν τα νέα παιδιά, αυτά τα νέα παιδιά, ούτε ιστορία ξέρουν, ούτε θέλουν να ξέρουν, οπότε αυτοί θα αρχίσουν από την αρχή, γιατί αυτός ο τόπος πρέπει τώρα να αρχίσει από την αρχή. Και όπως υπάρχει μια γενιά ολόκληρη, που δεν έχει καμία σχέση με τα προηγούμενα για πολλούς λόγους, είτε επειδή είναι εναντίον των γονιών τους, είτε επειδή είναι υπέρ της τεχνολογίας, είτε επειδή δεν ξέρουν τίποτα και λένε ότι τα ξέρουν όλα, ε αυτοί δεν μπορεί να πάνε χαμένοι. Στην καινούργια εποχή κάτι θα κάνουνε.

Κάπου έχετε πει ότι οι φοιτητές σας κάθε 29η Μαΐου σας έστελναν συλλυπητήρια μηνύματα για την πτώση της Πόλης…
Ναι! Ναι! Και εδώ όταν ρωτώ παιδιά τι έγινε στις 29 Μαΐου… Ξέρετε τι άκουσα κάποτε; «Γιορτάζουμε την πτώση της Πόλης». Μου είπε «Γιορτάζουμε την πτώση της Πόλης». Ο μόνος που ήξερε και μου είπε «Γιορτάζουμε».


Ἴδε τὸ ἔαρ…

Ἴδε τὸ ἔαρ τὸ γλυκὺ πάλιν ἐπανατέλλει,

χαράν, ὑγίειαν καὶ ζωὴν καὶ τὴν εὐημερίαν…


Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός κι η μέρα ξημερώνει…

Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός κι η μέρα ξημερώνει

να φανερώσει ο Ρώκριτος το πρόσωπο που χώνει.

Εφάνη ολόχαρη η αυγή και τη δροσούλα ρίχνει,

σημάδια τση ξεφάντωσης κείνη την ώρα δείχνει.

Χορτάρια εβγήκαν εις τη γη, τα δεντρουλάκια ανθίσα

κι από τσ' αγκάλες τ' ουρανού γλυκύς βορράς εφύσα.

Τα περιγιάλια ελάμπασι κι η θάλασσα εκοιμάτο,

γλυκύς σκοπός εις τα δεντρά κι εις τα νερά εγρικάτο.

Ολόχαρη και λαμπυρή η μέρα ξημερώνει,

εγέλαν η ανατολή κι η δύση καμαρώνει.

Ο ήλιος τες ακτίνες του παρά ποτέ στολίζει

με λάμψη, κι όλα τα βουνά και κάμπους ομορφίζει.

Χαμοπετώντας τα πουλιά εγλυκοκιλαδούσα,

στα κλωναράκια των δέντρων έσμιγαν κι εφιλούσα.

Δυο δυο εζευγαρώνασι, ζεστός καιρός εκίνα,

έσμιξες, γάμους και χαρές εδείχνασι κι εκείνα.

Εσκόρπισεν η συννεφιά, οι αντάρες εχαθήκα,

πολλά σημάδια τση χαράς στον ουρανό εφανήκα.

Παρά ποτέ τως λαμπυρά, τριγύρου στολισμένα,

στον ουρανό είν' τα νέφαλα σαν παραχρουσωμένα.

Τα πάθη πλιο δεν κιλαδεί το πρικαμένο αηδόνι,

αμέ πετά πασίχαρο, μ' άλλα πουλιά σιμώνει.

Γελούν τση χώρας τα στενά κι οι στράτες καμαρώνου,

όλα γρικούν κουρφές χαρές κι όλα τσι φανερώνου.


Σήμερα γιορτάζει ο Άλτσος!

Σήμερα, ανήμερα της εορτής της «προσκυνήσεως τῆς τιμίας ἁλύσεως τοῦ ἁγίου καί ἐνδόξου ἀποστόλου Πέτρου», εορτάζει το ομώνυμο μοναστήρι του Άλτσου ή Άλσου πάνω από την πόλη της Καλαμπάκας. Ας δούμε μερικά στοιχεία για την μονή, από το υπό έκδοση βιβλίο μου για τα Μετέωρα:

Ο Άλτσος από ανατολικά
Στο κάτω μέρος του φαίνονται οι βράχοι με την ονομασία Ανδρόγυνο

Μονή προσκυνήσεως της αλύσεως του Αποστόλου Πέτρου

    Βορειοανατολικά της Καλαμπάκας και ακριβώς πάνω απ' αυτή (39.712752,21.629524), δίπλα στον βράχο της Αϊάς και απέναντι από τον βράχο της Αγίας Τριάδας υψώνεται ο τεράστιος βράχος του Άλτσου. Πίσω του και βορειοδυτικά του βρίσκεται ο βράχος του Αγίου Μοδέστου (Μόδι) κι ανάμεσά τους ένα τεράστιο φαράγγι 100 περίπου μέτρων.
    Στην κορυφή του έχει επιφάνεια 15 περίπου στρεμμάτων. Το ύψος του βράχου από την επιφάνεια της θάλασσας είναι γύρω στα 600 μέτρα, ενώ από τη βάση του ως την κορυφή του είναι 300 περίπου μέτρα στην ανατολική πλευρά του και 80 στη βορειοδυτική του, απ' την οποία γινόταν και η ανάβαση στον βράχο με τη χρήση ανεμόσκαλας εξήντα περίπου μέτρων.
    Η ονομασία Άλτσος προήλθε από την παραφθορά της λέξης ἅλυσος/ἅλυσις, καθότι στην κορυφή του βράχου υπήρχε η μονή προσκυνήσεως της Αλύσεως του Αποστόλου Πέτρου (εορτάζει στις 16 Ιανουαρίου). Σήμερα σώζονται ελάχιστα ερείπια.
    Δεν γνωρίζουμε τον ακριβή χρόνο ανέγερσης της μονής. Ο Νικόλαος Γιαννόπουλος στο βιβλίο του Τα Μετέωρα τοποθετεί την ίδρυση της μονής στο έτος 1400, χωρίς όμως να το τεκμηριώνει με κάποιο τρόπο,1 ενώ ο Αδαμάντιος Αδαμαντίου στο βιβλίο του Εργασίαι εν Μετεώροις τοποθετεί την ίδρυσή της στα 1402.2
    Στο «Κατάστιχον διὰ τὴν ἀποκοπὴν τῶν κελλιωτῶν», έγγραφο του 1653, στο οποίο αναφέρονται όλες οι γνωστές μονές των Μετεώρων, η μονή αναφέρεται δέκατη τρίτη στην σειρά με τον τίτλο «ἡ Ἅλυσος» και ανήκε ως κελλίο στη Σκήτη του Μεγάλου Μετεώρου.3
    Χαλκογραφία Παρθενίου
    Στα 1782 ο μοναχός Παρθένιος από την Ελασσόνα δημιούργησε μια ενδιαφέρουσα χαλκογραφία των Μετεώρων, στην οποία απεικονίζεται ο βράχος του Άλτσου με ναό, κελιά και άλλα κτίσματα στην κορυφή του καθώς και ανεμόσκαλα ανόδου.
      Léon Heuzey
      Ο γάλλος αρχαιολόγος, αρχαιοδίφης και περιηγητής Léon Heuzey, που περιόδευσε το καλοκαίρι του 1858 τη Θεσσαλία για τη συλλογή και καταγραφή ιστορικο-φιλολογικού και αρχαιολογικού υλικού, αναφέρει μεταξύ άλλων έντεκα μονών, για τις οποίες έλαβε γνώση από προφορικές μαρτυρίες, και το μοναστήρι της Αλύσεως.4
      Πορφύριος Ουσπένσκι
    Τη μονή αναφέρει και ο ελληνομαθής ρώσος αρχιμανδρίτης Πορφύριος Ουσπένσκι (Порфирий Успенский), ο οποίος περιόδευσε στα μοναστήρια των Μετεώρων τον Απρίλιο του 1859.5

    Στα 1882 ο ηγούμενος της μονής του Μεγάλου Μετεώρου Πολύκαρπος Ραμμίδης σε βιβλίο του για τα μοναστήρια των Μετεώρων γράφει για τη μονή, που στις μέρες του έχει καταστραφεί: «Ἐπὶ εὐρυχώρου ὁπωσοῦν βράχου πλησίον τῆς Καλαμπάκας κειμένου εἶναι ᾠκοδομημένη ἡ μονὴ αὕτη ἐπ’ ὀνόματι τῆς προσκυνήσεως τῆς Ἁλύσεως τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου τιμωμένη. Ὁ βράχος οὗτος εἶναι κυκλοτερής, ἔχει ἔκτασιν δεκαπέντε στρεμμάτων, ἐφ' ἧς ὑπάρχει ὁ κύριος ναὸς καὶ ὀμβροδέκτης εὐρυχωρότατος· ἡ ἄνοδος καὶ ἡ κάθοδος αὐτοῦ εἶναι δυσκολωτάτη, καθότι ἐκ μὲν τοῦ μέρους τῆς κλίμακος ἔχει ὕψος ὀγδοήκοντα πήχεων, κατὰ δὲ τὰ ἄλλα μέρη ὑπερβαίνει τοὺς τριακόσιους πήχεις. Τὴν αὐτὴν καταστρεπτικὴν τύχην ἔλαβε καὶ ἡ μονὴ αὕτη6
    Το 1977 οι Γερμανοί αναρριχητές Heinz Lothar Stutte και Dietrich Hasse αναρριχήθηκαν στον βράχο του Άλτσου και γράφουν σχετικά: «Ο φίλος μου βρήκε μία πήλινη υδρία με όμορφη διακόσμηση.7 Η υδρία βρισκόταν σε μια θολωτή προεξοχή του βράχου, όχι μακριά από το μέρος όπου ανακαλύψαμε μία νωπογραφία, που ήταν σαν να κρεμόταν μέσα στην σπηλιά. Εκεί κοντά υπήρχε ένας σωρός από κεραμίδια της σκεπής καλυμμένα από βρύα και χλόη, τα οποία ίσως προέρχονται από την σκεπή ενός κτιρίου που είχε από καιρό καταστραφεί. Στη βορινή πλευρά της θολωτής κορυφής του πλατώματος υπήρχαν δύο δεξαμενές, οι οποίες είχαν λαξευτεί στο βράχο. Η μία ήταν κυκλική και δεν είχε διάμετρο ούτε δύο μέτρα, ενώ ήταν γεμάτη με νερό. Η άλλη ήταν ορθογώνια, περίπου ίδιου μεγέθους, και βούρλα αναφύονταν από τον ελώδη πυθμένα της.»8
    Τον Φεβρουάριο του 1995 με την 19/5.2.1995 πράξη του μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων Σεραφείμ η μονή παραχωρήθηκε ως μετόχι στη μονή Αγίου Στεφάνου.
    Αριστερά η Αγία Τριάδα, δεξιά ο Άλτσος, στο κέντρο η Καλαμπάκα και στο βάθος ο χιονισμένος Κόζιακας
    1 Νικόλαος Γιαννόπουλος, Τα Μετέωρα, σελ. 33.
    2 Αδαμαντίου Αδαμάντιος, Εργασίαι εν Μετεώροις, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1909, Αθήνα 1910 & Nicol Donald, Meteora: the rock monasteries of Thessaly, London 1963, σελ. 162.
    3 Βέης Νικόλαος, «Συμβολή εις την ιστορία των μονών των Μετεώρων», Βυζαντίς 1 (1909) 236, 278.
    4 Heuzey Léon, Η. Daumet, Mission archeologique de Macedoine, Paris 1876, σελ. 440.
    5 Πορφύριος Οὐσπένσκι, Ἡ Χριστιανικὴ Ἀνατολή, Ἁγία Πετρούπολις 1892, σελ. 234, 251, 253, 558.
    6 Πολύκαρπος Ραμμίδης, Τα Μετέωρα, 1882, σελ. 38.
    7 που την παρέδωσαν στην 7n Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και φυλάσσεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Λάρισας.
    8 Stutte Heinz Lothar - Hasse Dietrich, Meteora, σελ. 68-69.